Мәскеуге ғылыми сапар: Қазақ көшпелі халқының тарихы бойынша жаңа мұрағаттық материалдар

2026 жылғы 20–30 маусым аралығында Г.Т. Каженова AP26103039 «Азаматтық текетірес жылдарындағы Дала өлкесінің қазақ көшпелі халқы (1918–1921 жж.): тіршілік ету стратегиялары» жобасы аясында Мәскеу қаласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізді.

Іссапардың мақсаты Азамат соғысы және кеңестік басқару жүйесінің орнауы кезеңіндегі қазақ көшпелі халқының жағдайын сипаттайтын архивтік және кітапханалық материалдарды анықтау, зерттеу және көшірмелерін алу болды.

Негізгі зерттеу жұмыстары Ресей Федерациясының Мемлекеттік архивінде жүргізілді. Архивтің бес қорынан 29 іс зерттелді: Р-132 қор – Ресей үкіметінің Министрлер кеңесі; Р-176 қор – Ресей үкіметі Министрлер кеңесінің кеңсесі; Р-1235 қор – Кеңестердің Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті; Р-4517 қор – Ақмола уездік земство басқармасы; Р-7275 қор – РКФСР Еңбек және қорғаныс кеңесі жанындағы Жалпыға бірдей еңбек міндеткерлігі жөніндегі бас комитет.

Анықталған құжаттарда жергілікті басқару органдарының қызметі, Ақмола облысы халқының жағдайы, земство мекемелеріне сайлау, реквизициялар, мобилизациялық іс-шаралар, еңбек және азық-түлік міндеткерліктері туралы мәліметтер қамтылған.

Ақмола, Атбасар және Көкшетау уездеріне, сондай-ақ Айнабұлақ болысына қатысты материалдардың ғылыми маңызы ерекше. Олар қазақ халқының жергілікті өзін-өзі басқару ісіне қатысуын, ұжымдық шешім қабылдау тәжірибесін және ауыл қауымдарының земство және кеңес билігі органдарымен өзара қарым-қатынасын зерделеуге мүмкіндік береді.

Жылқы талап ету, Сібірдегі саяси жағдай, Колчак армиясының шегінуі және халықты ағаш кесуге және басқа да жұмыс күшіне жұмылдыру туралы құжаттар да зерттелді. Бұл материалдар әскери және әкімшілік шаралардың көшпелі халықтың экономикалық жағдайына әсерін бағалауға мүмкіндік береді.

Ресей мемлекеттік кітапханасы Азамат соғысы кезіндегі Сібірдегі жергілікті өзін-өзі басқару тарихы, әлеуметтік саясат және әлеуметтік-экономикалық дағдарыс бойынша диссертациялар мен ғылыми еңбектерді қарастырды.

Іссапар нәтижесінде жобаның дереккөздік базасы едәуір толықтырылды. Ғылыми іссапар 1918–1921 жылдардағы азаматтық текетірес жағдайында Дала өлкесіндегі қазақ көшпелі халқының тіршілік ету стратегияларын зерттеудің маңызды кезеңіне айналды.